Dấu hiệu phanh ô tô cần kiểm tra trước chuyến đi xa

Từ Thủ Đức đi Đà Lạt, Vũng Tàu hay Phan Thiết vào dịp lễ, chiếc xe phải làm một việc khác hẳn ngày thường. Thay vì những đoạn phanh ngắn trong phố, hệ thống phanh phải gánh xe chở đủ người, đủ hành lý, xuống những con đèo dài hàng chục cây số và xử lý tình huống bất ngờ ở tốc độ cao trên cao tốc. Một bộ phanh vẫn "dùng tạm được" trong nội thành có thể bộc lộ điểm yếu đúng lúc bạn cần nó nhất. Bài viết này giúp bạn nhận ra những dấu hiệu phanh cần kiểm tra, tự làm vài bước đơn giản tại nhà và biết cách dùng phanh an toàn trên đường dài.

Phanh làm việc nặng thế nào trên đường dài

Phanh ô tô hoạt động bằng ma sát: má phanh ép vào đĩa phanh hoặc tang trống, biến động năng của chiếc xe thành nhiệt. Một chiếc xe chở năm người và hành lý nặng hơn đáng kể so với lúc chỉ có tài xế, nghĩa là mỗi lần phanh phải chuyển hóa nhiều năng lượng hơn. Khi xuống dốc dài, lượng nhiệt này dồn lại liên tục, má và đĩa phanh có thể nóng tới mức hiệu quả phanh giảm rõ rệt, hiện tượng thường gọi là mất phanh do quá nhiệt.

Dầu phanh cũng chịu tác động. Dầu phanh hút ẩm từ không khí theo thời gian, và dầu có lẫn nước sẽ sôi ở nhiệt độ thấp hơn. Khi dầu sôi, bọt khí hình thành trong đường ống, bàn đạp bỗng mềm và lún sâu dù bạn đạp mạnh. Đó là lý do việc thay dầu phanh theo lịch quan trọng hơn nhiều người nghĩ.

Những dấu hiệu bạn nghe và cảm nhận được

Tiếng rít cao khi phanh nhẹ

Nhiều loại má phanh có gắn một lá kim loại nhỏ làm chỉ báo mòn. Khi má mòn gần hết, lá kim loại này cọ vào đĩa tạo tiếng rít chói tai, như một chiếc chuông báo. Nếu bạn nghe tiếng này đều đặn mỗi lần phanh, đừng để tới sau chuyến đi mới kiểm tra.

Tiếng ken két, nghiến kim loại

Đây là mức nghiêm trọng hơn: má phanh đã mòn tới phần đế kim loại và đang cào trực tiếp vào đĩa. Đĩa phanh sẽ bị xước rãnh sâu, khả năng phanh giảm, và chi phí sửa tăng lên vì phải thay hoặc láng cả đĩa.

Bàn đạp lún sâu hoặc mềm bất thường

Bàn đạp phanh tốt có cảm giác chắc và dừng ở một độ cao quen thuộc. Nếu bàn đạp lún sâu hơn trước, có cảm giác mềm như đạp vào miếng bọt biển, hoặc phải nhồi nhiều lần mới đủ lực, có thể hệ thống đang có khí lọt vào, thiếu dầu phanh hoặc rò rỉ ở đâu đó. Đây là dấu hiệu không nên chủ quan trước một chuyến đi xa.

Vô lăng hoặc bàn đạp rung khi phanh

Rung giật đều theo nhịp khi phanh ở tốc độ cao thường do đĩa phanh bị cong vênh hoặc mòn không đều, hay gặp ở xe từng phanh gấp nhiều lần khi đĩa đang nóng. Cần phân biệt với rung nhẹ, lạch cạch của hệ thống ABS khi phanh gấp trên mặt đường trơn, đó là hoạt động bình thường.

Xe kéo lệch về một bên

Khi phanh trên đường thẳng mà xe có xu hướng lệch trái hoặc phải, một bên phanh có thể đang ăn kém hơn bên kia do kẹt piston cùm phanh, má mòn không đều hoặc ống dầu bị phồng. Nếu chỉ lệch khi buông vô lăng lúc chạy bình thường thì nguyên nhân có thể nằm ở lốp hoặc góc đặt bánh xe.

Đèn báo trên bảng đồng hồ

Hai đèn liên quan tới phanh đáng để ý nhất là đèn chữ BRAKE hoặc dấu chấm than trong vòng tròn màu đỏ, và đèn ABS màu vàng. Đèn đỏ sáng khi đã nhả hết phanh tay thường báo mức dầu phanh thấp, cần kiểm tra ngay trước khi chạy tiếp. Đèn ABS sáng nghĩa là hệ thống chống bó cứng tạm ngưng hoạt động, phanh thường vẫn dùng được nhưng bánh xe có thể bó cứng khi phanh gấp trên mặt đường ướt.

Bốn việc tự kiểm tra tại nhà trước ngày khởi hành

• Mức dầu phanh: mở capo, tìm bình dầu phanh nhỏ thường đặt gần vách ngăn phía tài xế, mức dầu phải nằm giữa hai vạch MIN và MAX. Dầu tụt dần theo độ mòn má phanh là bình thường, nhưng tụt nhanh là dấu hiệu rò rỉ.
• Màu dầu phanh: dầu mới có màu vàng nhạt trong. Dầu đã chuyển nâu sẫm là đã cũ và có thể đã ngậm nhiều hơi ẩm.
• Nhìn má phanh qua khe vành: với nhiều mẫu vành hở, bạn có thể thấy độ dày má phanh ở cùm. Má chỉ còn mỏng như đồng xu là đã tới lúc thay.
• Thử phanh tay: đỗ xe trên một con dốc nhẹ, kéo phanh tay và nhả phanh chân. Xe phải đứng yên chắc chắn. Với phanh tay cơ, số nấc kéo cũng không nên tăng dần qua thời gian.

Những việc nên để gara làm

Các bước trên giúp bạn phát hiện vấn đề, nhưng không thay được việc tháo bánh kiểm tra. Khi đưa xe vào kiểm tra phanh trước chuyến đi, những hạng mục thường được xem gồm: đo độ dày má phanh ở cả má trong và má ngoài, vì má trong thường mòn nhanh hơn mà lại khó nhìn thấy; đo độ dày và độ đảo của đĩa phanh; kiểm tra chốt trượt cùm phanh có trơn tru không; soi đường ống và ống dầu mềm xem có nứt, phồng hay rỉ dầu; và đo độ ẩm của dầu phanh bằng bút thử chuyên dụng.

Ở Garage Minh Long, kỹ thuật viên thường gặp trường hợp má phanh trước còn khá dày nhưng má trong đã gần chạm đế do chốt trượt bị khô và kẹt. Nhìn từ bên ngoài, mọi thứ vẫn có vẻ ổn, chỉ khi tháo cùm mới thấy rõ.

Lịch thay thế hợp lý cho hệ thống phanh

Tuổi thọ má phanh phụ thuộc rất lớn vào cách lái và điều kiện đường. Xe chạy phố kẹt xe, phanh liên tục sẽ mòn má nhanh hơn nhiều so với xe chạy đường trường. Vì vậy, thay vì nhớ một con số cố định, hãy để má phanh được đo mỗi lần bảo dưỡng định kỳ. Dầu phanh thì khác, nó được thay theo thời gian, thường là vài năm một lần theo khuyến cáo trong sổ tay của hãng, bất kể xe chạy nhiều hay ít. Đĩa phanh có độ dày tối thiểu được dập ngay trên đĩa, khi láng xong mà mỏng hơn mức đó thì phải thay mới.

Dùng phanh đúng cách khi xuống đèo

Ngay cả một bộ phanh hoàn toàn khỏe mạnh cũng có thể quá nhiệt nếu dùng sai cách trên dốc dài như đèo Bảo Lộc hay đèo Prenn. Vài nguyên tắc cơ bản:

• Về số thấp trước khi bắt đầu xuống dốc, để động cơ giữ bớt tốc độ. Với hộp số tự động, dùng chế độ L, số 2 hoặc chế độ chuyển số tay tùy dòng xe.
• Phanh dứt khoát rồi nhả thay vì rà phanh liên tục suốt con dốc. Rà phanh khiến má và đĩa không có thời gian nguội.
• Giữ khoảng cách xa hơn bình thường với xe phía trước, nhất là xe tải chở nặng.
• Dừng nghỉ khi ngửi thấy mùi khét từ bánh xe. Đó là dấu hiệu má phanh đang quá nóng. Đừng dội nước lạnh lên đĩa đang nóng vì có thể làm cong đĩa.

Chuẩn bị kỹ để chuyến đi thật sự là nghỉ ngơi

Kiểm tra phanh trước một chuyến đi xa không tốn nhiều thời gian, nhưng giúp bạn yên tâm trên suốt hành trình, nhất là khi trên xe có trẻ nhỏ và người lớn tuổi. Hãy sắp xếp kiểm tra trước ngày đi vài hôm, để nếu cần thay má hay láng đĩa vẫn còn thời gian chạy rô-đa vài chục cây số cho má phanh mới ăn khớp với đĩa. Nếu bạn ở khu vực Thủ Đức, Garage Minh Long có thể kiểm tra trọn bộ phanh cùng lốp, đèn và nước làm mát trong một lần ghé.