Cách kiểm tra lốp xe định kỳ

Bốn mảng cao su, mỗi mảng chỉ rộng cỡ một bàn tay, là toàn bộ phần chiếc xe chạm xuống mặt đường. Mọi thao tác đánh lái, đạp phanh hay tăng tốc cuối cùng đều phải đi qua bốn điểm tiếp xúc đó. Vậy mà lốp lại là bộ phận ít được nhìn tới nhất, thường chỉ được chú ý khi đã xẹp hẳn. Bài viết này không bàn chuyện khi nào phải thay lốp, mà tập trung vào một thói quen nhỏ hơn: tự kiểm tra lốp mỗi tháng theo một trình tự cố định, để phát hiện vấn đề từ lúc còn rẻ và dễ xử lý.

Chuẩn bị gì trước khi kiểm tra

Bạn cần ba thứ: một đồng hồ đo áp suất lốp loại cầm tay, một chiếc đèn pin và khoảng mười lăm phút. Đồng hồ đo bằng cơ hay điện tử đều được, miễn là dùng cố định một chiếc để kết quả các lần đo so sánh được với nhau. Đồng hồ gắn trên bơm ở trạm xăng tiện nhưng độ chính xác mỗi nơi một khác.

Thời điểm tốt nhất là buổi sáng, trước khi xe lăn bánh, hoặc sau khi xe đã đỗ ít nhất ba tiếng. Lốp vừa chạy xong sẽ nóng lên và áp suất đọc được cao hơn thực tế, nếu xả bớt hơi lúc này thì khi nguội lốp sẽ bị non. Ở Sài Gòn, xe đỗ ngoài nắng trưa cũng làm lốp nóng không kém gì vừa chạy, nên tránh đo lúc đó.

Bước một: đo áp suất đúng con số của xe

Con số áp suất chuẩn không nằm trên hông lốp. Con số in trên hông lốp là áp suất tối đa mà lốp chịu được, không phải mức nên bơm. Áp suất khuyến cáo cho chiếc xe của bạn được dán trên khung cửa phía tài xế, đôi khi ở mặt trong nắp bình xăng hoặc trong sổ hướng dẫn. Thường có hai mức: chở ít người và chở đủ tải, đôi khi bánh trước và bánh sau khác nhau.

Tháo nắp van, ấn đồng hồ thẳng và dứt khoát vào đầu van để không nghe tiếng xì, đọc số rồi so với tem. Làm lần lượt cả bốn bánh và đừng quên bánh dự phòng, chiếc bánh thường bị bỏ quên cho tới đúng hôm cần dùng thì đã non một nửa.

Lốp non và lốp căng đều có hại

Lốp non làm hông lốp gập nhiều hơn mỗi vòng quay, sinh nhiệt, mòn hai mép vai và làm xe hao xăng vì lực cản lăn tăng. Lốp quá căng thì diện tích tiếp xúc nhỏ lại, mòn nhanh ở giữa, xe xóc và mất bám đường khi phanh trên mặt đường ướt. Chênh lệch giữa hai bánh cùng trục còn làm xe có xu hướng kéo lệch về một bên.

Lốp mất hơi đều đặn có gì bất thường không

Lốp mất một ít hơi mỗi tháng là chuyện bình thường do cao su thấm khí qua thời gian. Nhưng nếu một bánh luôn non hơn ba bánh còn lại sau mỗi lần đo, rất có thể có đinh nhỏ cắm vào gai, van bị rò hoặc mép lốp không kín với vành. Nhỏ ít nước xà phòng lên van và quanh mép vành, chỗ nào sủi bọt là chỗ rò.

Bước hai: đọc độ sâu gai lốp

Trong rãnh gai của mọi lốp ô tô đều có những gờ nhỏ nhô lên gọi là vạch chỉ thị mòn. Vị trí của chúng thường được đánh dấu bằng một hình tam giác nhỏ hoặc chữ TWI trên vai lốp. Khi mặt gai mòn xuống ngang bằng gờ này, lốp đã chạm giới hạn tối thiểu và khả năng thoát nước gần như không còn.

Đừng đợi tới vạch đó. Gai lốp càng nông, quãng đường phanh trên mặt đường ướt càng dài ra rõ rệt, và với những cơn mưa rào bất chợt tạo lớp nước đọng trên đường như ở Sài Gòn, hiện tượng trượt nước xảy ra sớm hơn bạn nghĩ. Một chiếc thước đo độ sâu gai giá vài chục nghìn đồng giúp bạn ghi lại con số mỗi tháng.

Đo ở nhiều điểm trên cùng một lốp

Đo ở ba vị trí: mép trong, giữa và mép ngoài. Rồi xoay bánh, hoặc lăn xe một đoạn, để đo lại ở một điểm khác trên chu vi. Con số giống nhau ở mọi chỗ nghĩa là lốp mòn đều. Con số chênh lệch chính là thông tin quan trọng nhất của buổi kiểm tra, vì nó cho biết có điều gì đó khác ngoài lốp đang có vấn đề.

Bước ba: đọc kiểu mòn để biết lỗi nằm ở đâu

Kỹ thuật viên Garage Minh Long thường nói vui rằng lốp là cuốn nhật ký của hệ thống treo. Cách lốp mòn kể lại rất nhiều chuyện mà bạn không nhìn thấy từ ghế lái.

• Mòn hai mép, giữa còn tốt: lốp thường xuyên bị non hơi.
• Mòn giữa, hai mép còn tốt: bơm quá căng trong thời gian dài.
• Mòn một bên mép, trong hoặc ngoài: góc đặt bánh xe bị lệch, thường là góc camber, có thể sau một lần sập ổ gà mạnh hoặc leo lề.
• Mòn thành vảy, sờ tay theo một chiều thấy gờ răng cưa: góc chụm sai, bánh xe đang bị "kéo lê" một chút trên mặt đường.
• Mòn lõm thành từng mảng rải rác: giảm xóc yếu hoặc bánh mất cân bằng, lốp nảy lên rồi đập xuống liên tục.

Thay lốp mới mà không xử lý nguyên nhân thì lốp mới sẽ lặp lại đúng kiểu mòn cũ. Vì thế khi thấy mòn không đều, việc nên làm là kiểm tra góc đặt bánh xe và hệ thống treo trước.

Bước bốn: soi hông lốp và mặt gai bằng đèn pin

Đánh lái hết về một bên để lộ toàn bộ bề mặt lốp trước, rồi dùng đèn pin soi chậm một vòng. Bạn đang tìm những thứ sau:

• Vết phồng trên hông lốp: dấu hiệu lớp bố bên trong đã đứt, thường do va mạnh vào ổ gà hoặc mép lề. Lốp phồng hông không vá được và có thể nổ khi chạy tốc độ cao, cần thay sớm.
• Vết nứt chân chim: những đường nứt mảnh chằng chịt trên hông hoặc trong rãnh gai, dấu hiệu cao su lão hóa do nắng và thời gian, gặp nhiều ở xe đỗ ngoài trời.
• Vật lạ cắm vào gai: đinh, ốc vít, mảnh kính. Đừng tự rút ra nếu lốp chưa xì, hãy ghé gara để vá đúng cách.
• Vết cắt, rách sâu tới lớp bố: không nên tiếp tục sử dụng lâu dài.

Đừng quên tuổi của lốp

Trên hông lốp có một dãy bốn chữ số nằm trong khung, ví dụ 2423, nghĩa là lốp được sản xuất vào tuần thứ 24 của năm 2023. Cao su lão hóa theo thời gian kể cả khi xe ít chạy và gai vẫn còn sâu. Lốp đã nhiều năm tuổi dễ cứng lại, bám đường kém và nứt. Khi mua lốp mới, hãy xem dãy số này để chắc rằng lốp không nằm kho quá lâu.

Lịch kiểm tra và đảo lốp hợp lý

Một nhịp đơn giản mà bạn có thể giữ được:

• Mỗi tháng: đo áp suất cả năm bánh, nhìn nhanh mặt gai và hông lốp.
• Trước chuyến đi xa hoặc chở nặng: đo lại áp suất theo mức đủ tải ghi trên tem cửa.
• Theo lịch bảo dưỡng: đảo vị trí lốp theo khuyến cáo của hãng để bốn bánh mòn đều, đồng thời cân bằng động nếu thấy vô lăng rung ở một dải tốc độ.
• Sau khi va mạnh vào ổ gà, lề đường: kiểm tra hông lốp ngay và để ý xem vô lăng có bị lệch khi đi thẳng không.

Mười lăm phút mỗi tháng nghe có vẻ phiền, nhưng đó là cách rẻ nhất để giữ bốn điểm tiếp xúc quan trọng nhất của chiếc xe luôn trong trạng thái tốt. Nếu bạn phát hiện mòn lệch, phồng hông hoặc lốp mất hơi bất thường, có thể ghé Garage Minh Long để kiểm tra góc đặt bánh xe và tình trạng lốp trước khi quyết định thay hay xử lý.